R

Ranunculus - Sóleyjar
 

Sóleyjar, Ranunculus, er stór ættkvísl um 600 tegunda í sóleyjaætt, Ranunculaceae, með heimkynni víða um heim. Latneska heitið þýðir lítill froskur og vísar í að flestar tegundir vaxa í rökum jarðvegi. Flestar blómstra að vori eða snemmsumars, oftast gulum blómum en nokkrar tegundir blómstra hvítum eða grænleitum blómum. Þær þrífast yfirleitt best í sól þó skriðsóleyin ástkæra vaxi vandræðalaust hvar sem er, jafnvel á stöðum sem sjá aldrei til sólar. ​

 

 
Rhodiola - Svæflur
 

Svæflur, Rhodiola, er ættkvísl í helluhnoðraætt, Crassulaceae, með heimkynni í fjallendi og á heimskautasvæðum norðurhvels, meirihlutinn í Kína. Ein tegund, burnrót vex villt á Íslandi.

 

Rodgersia - Bronslauf
 

Bronslauf, Rodgersia, er lítil ættkvísl fimm tegunda í steinbrjótsætt, Saxifragaceae, sem allar eiga heimkynni í A-Asíu. Þær eru helst ræktaðar vegna stórra, oft bronslitaðra laufblaða, en þær blómstra treglega hér á landi. Þær vaxa meðfram lækjum í skuggsælum skógum í heimkynnum sínum og þurfa því rakan jarðveg en verða fallegri ef þær fá sól part úr degi.

S

Salvia - Lyfjablóm, salvíur
 

Lyfjablóm, Salvia, er stærsta ættkvísl varablómaættar, Lamiaceae, með um 1000 tegundum sem vaxa í Evrasíu og Ameríku. Tegundir ættkvíslarinnar skiptast á þrjú útbreiðslusvæði, Mið- og S-Ameríku, Mið-Asíu og Miðjarðarhafssvæðið og austanverða Asíu. Flestar tegundir eru of hitakærar fyrir íslenskt veðurfar en þó eru a.m.k. tvær tegundir sem eru harðgerðar hér.

 

 
Sanguisorba - Blóðkollar
 

Blóðkollar, Sanguisorba, er ættkvísl um 30 tegunda í rósaætt, Rosaceae, með útbreiðslusvæði um nyrðra tempraðabeltið. Þetta eru fjölærar jurtir eða smávaxnir runnar með blómkollum örsmárra blóma. Þær þrífast best í rökum jarðvegi á sólríkum stað.

 

Saponaria - Þvottajurtir
 

Þvottajurtir, Saponaria, er ættkvísl í hjartagrasaætt, Caryophyllaceae, með heimkynni í Evrópu og Asíu. Latneska heiti ættkvíslarinnar þýðir "sápusafi", en safi tegunda ættkvíslarinnar inniheldur saponína sem freyða og verka líkt og sápa. Hefur a.m.k. sápujurt verið notuð til að búa til fljótandi sápu með því að leggja laufið í bleyti. Flestar tegundir eru með bleik eða hvít blóm. Þær vaxa við breytileg skilyrði, sumar tegundir eru fallegar steinhæðaplöntur sem þrífast best í þurrum, sólbökuðum jarðvegi en aðrar eru hávaxnari og kjósa rakan jarðveg.

 

Saxifraga - Steinbrjótar
 

Steinbrjótar, Saxifraga, er stærsta ættkvísl steinbrjótsættar, Saxifragaceae, með um 440 tegundir sem dreifast um nyrðra tempraða beltið. Latneska heitið þýðir bókstaflega steinbrjótur og er talið vísa til vaxtaskilyrða margra tegunda sem vaxa í klettasprungum og grjótskriðum hátt til fjalla. Aðrar tegundir eru heldur stórvaxnari og vaxa á rökum engjum, en flestar tegundir, jafnvel þær sem vaxa í klettum vaxa þar sem raki er í jörðu eða vatn seitlar fram. Nokkrar tegundir vaxa villtar á Íslandi (*).

Scabiosa - Ekkjublóm
 

Ekkjublóm, Scabiosa, er ættkvísl sem tilheyrði stúfuætt, en ættkvíslir þeirrar ættar tilheyra nú geitblaðsætt (Caprifoliaceae). Ekkjublóm vaxa á frekar þurrum gresjum og fjallahlíðum, oft í kalkríkum jarðvegi. Þau gera þó engar sérstakar jarvegskröfur í görðum, en þrífast best í frjóum jarðvegi á sólríkum stað.

 

Scutellaria - Skjaldberar
 

Skjaldberar, Scutellaria, er ættkvísl í varablómaætt (Lamiaceae) með útbreiðslu víða um heim,  aðallega á tempruðum svæðum. Ýmsar tegundir ættkvíslarinnar hafa verið notaðar í grasalækningum.

Sedum - Hnoðrar
 

Hnoðrar, Sedum, er stór ættkvísl allt að 600 tegunda í helluhnoðraætt, Crassulaceae, með útbreiðslu víða um norðurhvel jarðar. Þetta eru jurtkenndir eða runnkenndir þykkblöðungar sem þola mikinn þurrk og þrífast best í sól.

 

Semiaquilegia - Daggarberar
 

Daggarberar, Semiaquilegia, er lítil ættkvísl í sóleyjaætt, Ranunculaceae, náskyld vatnsberum (Aquilegia). Það sem skilur á milli er að daggarberar hafa ekki spora. Tvær tegundir eru ræktaðar í görðum, báðar með heimkynni í Kína.

 

Silene - Hjartagrös
 

Hjartagrös, Silene, er stærsta ættkvísl hjartagrasaættar, Caryophyllaceae, með útbreiðslu um allan heim, með mestan tegundafjölda á norðurhveli. Hjartagrös vilja vera sólarmegin í  lífinu, margar lágvaxnar tegundir eru úrvals steinhæðaplöntur. Ein tegund, lambagras, vex villt á Íslandi.*

 

Skrautgrös
 

Grös tilheyra grasætt, Poaceae, ásamt t.d. bambus og korntegundum sem með yfir 10.000 tegundum er fjórða stærsta plöntuættin. Grös eru sólelsk og þola nokkuð þurran, rýran jarðveg. Hér eru öll skrautgrös flokkuð saman frekar en eftir ættkvíslum.

Soldanella - Kögurklukkur
 

Kögurklukkur, Soldanella, er lítil ættkvísl í maríulykilsætt, Primulaceae, með heimkynni í fjöllum Evrópu. Þær vaxa á rökum engjum, í skógum og grýttu fjallendi.

 

Stachys - Álfablóm
 

Álfablóm, Stachys, er ein af stærstu ættkvíslum varablómaættar, Lamiaceae, með 300-450 tegundir sem dreifast flestar um tempruðu beltin. Blómin standa í krönsum, oft í löngum blómskipunum. 

 

  • Stachys grandiflora - álfakollur

Swertia - Vendlar
 

Vendlar, Swertia, er ættkvísl í maríuvandarætt, Gentianaceae. Flestar eru fjallaplöntur sem margar hverjar vaxa í mýrum og engjum og þrífast því best í rökum jarðvegi.

 

Symphyandra - Pípuklukkur
 

Pípuklukkur, Symphyandra, er lítil ættkvísl í bláklukkuætt, Campanulaceae, náskyld bláklukkum (Campanula). Flestar tegundir eru tvíærar og flestar eiga heimkynni á Balkanskaga og V-Asíu.

 

T

Tanacetum - Prestafíflar (IV), reinablóm
 

Prestafíflar, Tanacetum, er ættkvísl í körfublómaætt, Asteraceae, með heimkynni víða um norðurhvel jarðar. Þeir hafa fjaðurskipt lauf og blómkörfurnar geta haft pípu- og tungukrónur (biskupsbrá) eða eingöngu pípukrónur (regnfang).

 

 
Thalictrum - Brjóstagrös
 

Brjóstagrös, Thalictrum, er stór ættkvísl um 120-200 tegunda í sóleyjaætt, Ranunculaceae, með heimkynni á tempruðum svæðum. Einkennandi fyrir tegundir ættkvíslarinnar eru fínskipt lauf og blóm án krónublaða en með löngum fagurlega lituðum fræflum í gisnum toppum. Sumar tegundir hafa fagurlituð bikarblöð. Þær vaxa yfirleitt á skuggsælum stöðum í frekar rökum jarðvegi. Ein tegund, brjóstagras, vex villt á Íslandi.​

Thlaspi - Perlusjóðir
 

Perlusjóðir, Thlaspi, er ættkvísl í krossblómaætt, Brassicaceae, með heimkynni í tempraða belti Evrasíu. Þetta eru smávaxnar fjölærar jurtir með hvítum eða fjólubláum blómum. 

 

Thymus - Blóðberg
 

Blóðberg, Thymus, er ættkvísl í varablómaætt, Lamiaceae, með útbreiðslusvæði um tempraða belti  Evrópu, Asíu og N-Afríku. Þetta eru ilmandi, lágvaxnar jurtir eða hálfrunnar, nokkrar eru ræktaðar sem krydd t.d. timían,

 

  • Thymus praecox ssp. arcticus - blóðberg

Tradescantia - Þrístirni
 

Þrístirni, Tradescantia, er ættkvísl í ættinni Commelinaceae með útbreiðslusvæði í Ameríku frá S-Kanada til N-Argentínu. Nokkrar tegundir eru ræktaðar sem garðplöntur víða um heim, en eru líklegast of viðkvæmar fyrir íslenskar aðstæður.

 

Trifolium - Smárar
 

Smárar, Trifolium, er stór ættkvísl í ertublómaætt, Fabaceae, með heimkynni um allan heim. Þeir eru niturbindandi og þrífast því vel í rýrum jarðvegi. Þeir eru almennt sólelskir þó einhverjar tegundir þoli skugga part úr degi.

 

Trillium - Þristar
 

Þristar, Trillium, er ættkvísl um 50 tegunda í ættinni Melanthiaceae. Þessi ættkvísl hefur verið á nokkru ættarflakki, hún tilheyrði liljuætt (Liliaceae) en þegar henni var skipt upp var þristum skipað í þristaætt (Trilliaceae) sem nú hefur verið felld inn í áðurnefnda ætt, Melanthiaceae. Þetta eru laufskógarplöntur með heimkynni í N-Ameríu og Asíu og þrífast þeir því best í hálfskugga og frjórri, hæfilega rakri en loftkenndri mold.

 

Trollius - Glóhnappar
 

Glóhnappar, Trollius, er lítil ættkvísl um 30 tegunda í sóleyjaætt, Ranunculaceae, með heimkynni dreifð um  nyrðra tempraða beltið með mestan tegundafjölda í Asíu. Þeir vaxa almennt í blautri leirmold í heimkynnum sínum en gera engar sérstakar jarðvegskröfur í görðum. 

 

V

Verbascum - Kyndiljurtir, kóngaljós
 

Kyndiljurtir, Verbascum, er ættkvísl um 360 tegunda í grímublómaætt, Scrophulariaceae. Flestar tegundir eiga heimkynni í SA-Evrópu og V-Asíu. Flestar vaxa í sendnum, grýttum jarðvegi en geta vel þrifist í vel framræstri garðmold. Þær þurfa sólríkan, skjólgóðan vaxtarstað.

 

 
Veronica - Bládeplur
 

Bládeplur, Veronica, er stærsta ættkvísl græðisúruættar, Plantaginaceae, með um 500 tegundir. Ættkvíslin tilheyrði áður grímublómaætt en mikil endurskoðun hefur átt sér stað á þeirri ætt og margar ættkvíslir sem tilheyrðu ættinni nú flokkaðar í græðisúruætt. Bládepluættkvíslin er einnig í endurskoðun og mögulegt að allmargar ættkvíslir verði sameinaðar henni, t.d. ættkvíslin Hebe sem er nær eingöngu bundin við Nýja-Sjáland. Flestar tegundir bládepla skv. eldri flokkun eiga heimkynni um nyrðra tempraðað beltið. Þær þrífast best í sól, en gera ekki sérstakar jarðvegskröfur, þó lágvaxnar tegundir þrífist best í sendnum, þurrum jarðvegi.

Vinca - Hörpulauf
 

Vinca er lítil ættkvísl í ættinni Apocynaceae með útbreiðslu í Evrópu, NV-Afríku og SV-Asíu. Þetta eru jurtir eða hálfrunnar, skriðular þekjuplöntur, sumar mjög skuggþolnar.

 

Viola - Fjólur
 

Fjólur, Viola, er stærsta ættkvísl fjóluættar, Violaceae, með mesta útbreiðslu um nyrðra tempraða beltið. Þó vaxa nokkrar tegundir á suðurhveli, t.d. í Andesfjöllum og Ástralíu. Flestar eru lágvaxnar jurtir en örfáar tegundir eru runnkenndar og nokkrar tegundir í Andesfjöllum eru þykkblöðungar. Best þekktar og mest ræktaðar eru stjúpur og fjólur ræktaðar sem sumarblóm, en nokkrar fjölærar tegundir eru ræktaðar í görðum. Fimm tegundir vaxa villtar á Íslandi, birkifjóla, mýrfjóla, skógfjóla, týsfjóla og þrenningarfjóla.

W

Waldsteinia - Völvur
 

Völvur, Waldsteinia, er lítil ættkvísl í rósaætt, Rosaceae, með heimkynni á norðurhveli jarðar. Nokkrar tegundir eru ræktaðar sem skuggþolnar þekjuplöntur í görðum.

 

 

gardaflora@gardaflora.is    I     © 2015-2019  Garðaflóra.

  • Facebook App Icon